Over smartwatches, stappen, en btw

Het is bijzonder om volwassen mensen de hele dag geobsedeerd naar getallen op hun telefoon te zien staren. Niet naar KPI’s, niet naar omzet, niet naar de btw-gap… maar naar hun stappenaantal.

Sinds het kantoor zijn “Stappen-Challenge” heeft aangekondigd, is de productiviteit gekelderd, zijn trapgangen veranderd in files en loopt één collega vergaderingen te houden terwijl hij heen en weer stapt als een opgefokte leeuw in een dierentuin. Eerlijk gezegd heb ik niet meer zoveel competitief wandelgedrag gezien sinds Pokémon GO mensen tijdelijk deed geloven dat frisse lucht een levensstijl was.

En eigenlijk is dit gedrag niet eens nieuw.

Toen ik jonger was, liepen mensen rond met Tamagotchi’s: piepkleine digitale huisdiertjes die onophoudelijk piepten totdat je ze eten gaf, schoonmaakte of op een andere manier voorkwam dat ze een tragische, gepixelde dood stierven. We zaten de hele dag te kijken, te voeren en ons zorgen te maken.

Fast forward een paar decennia en we hebben een opmerkelijke technologische doorbraak bereikt: wij zijn de Tamagotchi geworden.

Alleen vraagt het apparaat dat we nu dragen ons niet om het in leven te houden… het vertelt ons wanneer we moeten bewegen, staan, water drinken, hoeveel we hebben geslapen, hoeveel stappen we hebben gezet en of ons hart nog steeds zijn werk doet.

Als je Tamagotchi je zóveel had lastiggevallen, had je hem allang uit het raam gegooid.

Maar hier staan we dan: volwassenen die worden aangesproken door hun smartwatch omdat ze dit uur geen 250 stappen hebben gezet.

Ondertussen worden op kantoor iedere dag de ranglijsten in de groepsapp automatisch bijgewerkt, waardoor de kantoorhiërarchie realtime verschuift. De held van gisteren is de teleurstelling van vandaag. Mensen checken het klassement vaker dan hun e-mail.

Sommige deelnemers hebben inmiddels creatieve strategieën ontwikkeld. Iemand gaf toe om 23:58 uur nog rondjes te lopen in de woonkamer omdat hij 500 stappen tekortkwam om zijn aartsrivaal in te halen. Een ander neemt absurd lange routes naar de printer, alsof “dubbelzijdig printen” extra kilometers oplevert. En de hometrainers op kantoor worden misbruikt door een collega die de smartwatches van het hele team om haar enkels bindt om namens iedereen stappen te verzamelen.

Dan is er altijd die ene collega die volhoudt dat zijn stappenteller “duidelijk defect” is, ondanks dat hij zó stil zit dat zijn stoel inmiddels zijn contouren heeft aangenomen. Zij geven alles de schuld: de app, de telefoon, het horloge, de zwaartekracht, zonnestormen… Alles, behalve hun eigen levensstijl.

En – zoals altijd – doet dit me denken aan btw.

Want als je erover nadenkt, werkt deze stappenchallenge precies zoals het btw-systeem.

• Je totale aantal stappen? Dat is je totale omzet: indrukwekkend in theorie, wisselend in de praktijk en vooral afhankelijk van hoeveel moeite de deelnemer (of ondernemer) erin wil steken.
• Je gemiddeld aantal stappen per week? Zoals de maandelijkse btw-aangifte: consistent, voorspelbaar, en vaak op het laatste moment “geoptimaliseerd”. Net zoals sommige belastingplichtigen op de laatste dag van de kwartaalafsluiting, ineens tóch nog vergeten voorbelasting terugvinden.
• En de app-ranglijsten? Een realtime btw-controle, maar dan met meer zweet (en in veel gevallen minder tranen).

En natuurlijk (net als bij btw) zijn er zorgen om fraude.

Iemand grapte over het vastplakken van de telefoon aan de hond. Een ander over het in de wasmachine stoppen voor een “rondje lopen”. Eén waaghals stelde voor zijn telefoon aan zijn vriendin te geven, die blijkbaar een stuk fitter is dan hijzelf.

In btw-taal: wél btw berekenen, maar deze niet zelf afdragen. De vergelijking met carrouselfraude is dan snel gelegd.

Carrouselfraude werkt zo: één leverancier verkoopt goederen aan een klant, die de goederen weer doorverkoopt, enzovoort. Sommige transacties zijn binnenlands met btw, andere zijn intracommunautair en dus 0%. Uiteindelijk keren de goederen terug bij de eerste leverancier. Maar ergens in de keten verdwijnt een partij. Ofwel nadat hij btw heeft afgetrokken, óf nadat hij btw heeft geïnd en nooit heeft afgedragen. Een klassiek verdwijntrucje dat de EU miljarden kost en de aanleiding vormt voor strengere regels, meer controles en zwaardere aansprakelijkheid voor zowel leveranciers als afnemers.

Belangrijke tip: Controleer altijd de gegevens van je leverancier en klant. Gebruik de KvK, VIES, en zelfs Google Maps: staat er echt een magazijn, of alleen een verlaten parkeerterrein naast een McDonald’s? Weet van wie je goederen of diensten koopt and aan wie je ze verkoopt: Know Your Supplier / Customer.

Als we dan toch de vergelijking doortrekken: de stappenapp die elke beweging registreert, lijkt sterk op de groeiende digitale controlemogelijkheden binnen de btw. Waar vroeger een papieren logboek volstond, zitten ondernemingen inmiddels gevangen in een web van realtime rapportages, e-invoicingverplichtingen en transactiedata die rechtstreeks naar de belastingdienst gaan. ViDA, SAF-T, e-reporting… het zijn allemaal stappentellers voor transacties: elke economische beweging wordt gemeten, gelogd en beoordeeld.

En, net als bij de challenge, geldt: hoe transparanter de data, hoe minder ruimte voor creatieve interpretaties, omrekeningen, of ‘enthousiaste afrondingen’.

Bovendien verschuift de bewijslast steeds vaker naar het moment van handelen. Waar ondernemers vroeger achteraf hun ‘stappen’ konden reconstrueren, moet tegenwoordig iedere transactie direct correct worden geboekt, geclassificeerd en voorzien van de juiste btw-behandeling. Het is alsof de app niet alleen telt hoeveel stappen je hebt gezet, maar ook eist dat je kunt aantonen waar je liep, hoe snel, en met welke schoenen. En wie niet tijdig en volledig rapporteert, krijgt geen vriendelijke melding dat hij zijn dagdoel niet heeft gehaald, maar riskeert naheffingen, boetes en soms zelfs bestuurdersaansprakelijkheid.

Uiteindelijk leert deze challenge ons iets dieps:

• Mensen gaan heel ver om hun cijfers te verbeteren.
• Openbare ranglijsten creëren competitief gedrag.
• Transparantie (of het nu om stappen of btw-verplichtingen gaat) zorgt ervoor dat iedereen (een beetje) beter zijn best doet.

Of in elk geval meer loopt. Wat voor belastingprofessionals al een klein wonder is.

En wanneer over een paar maanden de winnaars bekend worden gemaakt, weet je het zeker:

• er zullen discussies zijn,
• er zullen bezwaren zijn,
• en er zullen herberekeningen worden geëist, compleet met ondersteunende metadata.

Deze challenge laat vooral zien dat mensen verrassend eenvoudig te motiveren zijn: geef ze een getal, laat een ranglijst zien en ineens rennen ze rondjes door het kantoor als potentiële Olympiërs.

Misschien is dat wat we nodig hebben: een btw-Tamagotchi of btw-smartwatch. Iets dat piept wanneer we vergeten het systeem een juiste factuur te “voeren”. Als btw op dezelfde manier zou werken (met felle kleuren, prestatiebadges, een confetti-animatie of een smiley na het indienen van de aangifte), zou iedereen altijd, op tijd, en misschien zelfs met plezier de btw-aangifte indienen.

Want nu is het alleen de, vaak eenzame, btw’er die daar ’s nachts van wakker ligt.